Obsessief-compulsieve stoornis (dwangneurose)

Iemand met een obsessief-compulsieve stoornis heeft last van dwanggedachten en dwanghandelingen. Vroeger werd de obsessief-compulsieve stoornis een dwangneurose genoemd. De obsessief-compulsieve stoornis staat gecategoriseerd als angststoornis.

Soorten dwang

Iemand met een obsessief-compulsieve stoornis kan last hebben van verschillende soorten dwang, in verschilllende gradaties. Hieronder staat een lijst van de soorten dwang die op dit moment bekend zijn.

Smetvrees
Smetvrees is angst voor besmetting. Mensen met smetvrees willen bijvoorbeeld voor hun vieze dingen niet aanraken, zoals deurkrukken of trapleuningen. Deurkrukken worden bijvoorbeeld met de elleboog opengemaakt. Ook worden de handen regelmatig gewassen en wordt er vaak van de douche gebruik gemaakt.

Controledwang
Angst om de controle te verliezen. Regelmatig wordt gecontroleerd of de voordeur op slot is en of gaskranen uit staan. Stekkers worden uit het stopcontact gehaald uit angst voor brand. Bij internetbankieren wordt bijvoorbeeld acht maal  gecontroleerd of bedrag, rekeningnummer en betalingskenmerk kloppen. Tijdens een wandeling wordt soms teruggelopen om te kijken of er iets verloren is.

Verzameldwang
Angst om iets weg te gooien wat later van onschatbare waarde blijkt. Bankafschriften en loonstrookjes van 15 jaar oud worden bewaard. Reclamefolders en kranten worden bewaard omdat er mogelijk persoonlijke post tussen kan zitten.

Agressieve, seksuele of godslasterlijke gedachten
Angst om iemand iets aan te doen of God te beledigen. Angst om bijvoorbeeld iemand van de trap te duwen. Voorwerpen die gebruikt kunnen worden als wapens worden ontweken ( zoals bijvoorbeeld messen en scharen), uit angst de ander ermee te verwonden. Soms rijdt een patiënt na een autorit terug om te kijken of hij/zij niet iemand heeft aangereden.

Teldwang
Bij een teldwang is de oorspronkelijke angst niet gemakkelijk te ontdekken. Iemand met een teldwang telt bijvoorbeeld woorden die worden gelezen, woorden die worden gehoord via anderen of die op de radio worden gehoord. Soms worden zelfs woorden van de eigen gedachten geteld. Het kan voorkomen dat letters en lettergrepen ook worden geteld. Deze getallen moeten soms ook op een bepaald aantal uitkomen zodat het 'goed' voelt voor de patiënt.

Kwetsbaarheid voor dwang

De kwetsbaarheid voor dwang ligt voor een gedeelte in de genen opgeslagen. Of iemand de dwang daadwerkelijk ontwikkelt, hangt ook van andere factoren af.

Gezinsinvloeden kunnen een rol spelen. Kinderen kunnen angsten en dwanghandelingen van ouders overnemen.

Tevens ontstaat een obsessief-compulsieve stoornis vaak tijdens stressvolle periodes. Te denken valt aan een nieuwe baan met meer verantwoordelijkheden. De persoon begint met overmatig controleren en schiet hierin vervolgens door.

Vaak blijkt ook dat mensen met een obsessief-compulsieve stoornis hebben de kans op gevaar veel groter inschatten dan het daadwerkelijk is. De agressieve gedachten passen bijvoorbeeld helemaal niet bij de persoon of een stekker in het stopcontact laten zou niet zo snel brand veroorzaken.

Behandeling

De obsessief-compulsieve stoornis kan over het algemeen prima behandeld worden.

Afhankelijk van of er naast de obsessief-compulsieve stoornis ook sprake is van een depressie, kunnen verschillende behandelprogramma's worden aangeboden.

Therapie met exposure en responspreventie
Indien de patiënt niet ook een depressie heeft, kan er exposure en responspreventie worden aangeboden. Daarbij worden de verschillende dwanghandelingen trapsgewijs ingedeeld in de mate waarin zij angst veroorzaken wanneer de patiënt de dwanghandelingen zou nalaten (angsthiërarchie). Elke week moet de patiënt een nieuwe dwanghandeling nalaten. Als eindresultaat kan het punt worden gekozen waarop de dwanghandelingen de patient niet meer beperken in het functioneren. Ook kan worden doorgegaan met de therapie tot alle dwanghandelingen zijn weggenomen.

Wanneer de therapie niet voldoende werkt wordt overgegaan tot behandeling met medicijnen tegen angststoornissen.

Wanneer er sprake is van een depressie, zal eerst de depressie worden weggenomen met behulp van medicijnen. Daarna kan men overgaan op de exposure en responspreventie of medicijnen tegen angststoornissen.

Medicijnen
Meestal begint men met een bepaalde dosis van een medicijnen en wordt na een paar weken gekeken of de medicijnen helpen. Indien dat niet het geval is wordt er overgeschakeld op een ander medicijn of wordt de dosis iets verhoogd. Vervolgens wordt dit net zolang herhaald totdat het medicijn en de juiste dosis worden gevonden die voor de patiënt een gunstig effect hebben.

Medicijnen die kunnen worden gebruikt voor de behandeling van een obsessief-compulsieve stoornis zijn:

• Antidepressiva zoals seroxat en prozac
• Atypische antipsychotica (neuroleptica) zoals risperdal en zyprexa
  
• Benzodiazepinen zoals oxazepam en diazepam